مهندسی معدن

ظرفيت کاني سازي اورانيوم و مدل آن در رسوبات نئوژن ،حوضه تلخه رود منطقه تبريز – اهر

1- معرفی منطقه :

حوضه تلخه رود در آذربايجان خاوري ، بوسيله ارتفاعات و توده هاي پلوتوني – ولكانيكي احاطه شده و در واقع يك حوضه بين کوهستاني مي باشد که درمجموعه اي از قوس هاي ماگمايي مربوط به اواخر ترسير، قرار گرفته است . سرشاخه هاي تلخه رود از ارتفاعاتي چون آتشفشان هاي سبلان ، بزقوش ،دچان و قوشه داغ سرچشمه گرفته و با شستشو دادن دامنه هاي مذکور ،مقدار قابل توجهي از اورانيوم موجود آنها را به کانال اصلي رودخانه حمل کرده و در آنجا در لابه لاي رسوبات مئاندري رودخانه و پهنه هاي دلتايي رسوب داده است .بررسي آماري عيار اورانيوم و عناصر دیگر درتوالي رسوبي ميوسن بالايي ميان تبريز و اهر در تلخه رود وقوع کاني سازي را در منطقه مشخص مي سازد ارتباط اورانيوم با مس ، موليبيدنيوم و واناديوم و همبستگي ثبت عناصر مزبور است . اين همبستگي تنها در ستون چينه اي (Roll front) ،مويد کاني سازي از تيپ ماسه سنگ و از نوع هلالي اميدچه مشاهده شده و آنومالي هاي مربوط هم از نوع اپي ژنتيك مي باشد . در گورچين اورانيوم با عناصر شاخص تيپ ماسه سنگي همبستگي منفي نشان مي دهتد . حال آن که شيل هاي تيره در ستون چينه اي اين منطقه و هوازدگي سطحي ، از عيار کم و بيش بالاي اورانيوم همزمان با رسوب گذاري صورت (leaching) با وجود تاثير گرفته و کاني سازي مربوطه ، از نوع سين ژنتيك است .فراواني سيمان کلسيتي در ليتوفاسيس هاي ماسه سنگي مويد وفور (CO3-2) در محيط هاي ديانژي بوده که نقش مهمي در انتقال اورانيوم درمحيط هاي مذکور به صورت کربوکسيل اورانيوم ايفا نمونه و محلول هاي اخير در نهايت در شرايط احيا محيط هاي شيميايي مي تواند به اکسيد اورانيوم تبدیل شده باشد .

اورانيوم عنصري اکسيفيل( تمایل بهترکیب با اکسیژن دارد) است که با ظرفيت هاي ٣و ٤و ٥و ٦ بااکسيژن ترکيب مي شود . اکسيدهاي ٤و ٦ ظرفيتي آن در طبيعت فراوانتر است . ميانگين فراواني در پوسته جامد زمين ppm 2 بوده ( Mason and Moore 1982 ) که اين عيار طي فعاليت هاي ماگمايي درسنگ هاي آذرين اسيدي و يا قليايي افزايش مي يابد . دراين صورت منشا اصلي آن در بيشتر موارد همان سنگ ها خواهد بود . آزاد شدن اورانيوم از سنگ هاي منشا و انتقال آن به محيط تحت شرايط مناسب است صورت Eh,PH خاص شيميايي که مهمتر از همه مي گيرد اورانيوم در محيط هاي اکسيدان محلول است و با بر هم خوردن فاکتورهاي فوق ايجاد محيط هاي احيايي از حالت محلول خارج شده و رسوب مي کند. نهشتگي و تجمع اورانيوم بوسيله اکسيدهاي آهن ، تيتانيوم و (Absorbe) از طريق جذب منگنز و نيز کاني هاي رسي و مواد آلي صورت مي گيرد .

مقايسه داده هاي ليتوفاسيسي و سنجش عيار عناصر فلزي مختلف درتلخه رود با عيار همان عناصر در پوسته جامد زمين استداندارد هاي بين المللي نشان ميدهد که توده هاي آذرين در آذربايجان خاوري و با متعلق به اوايل ترسير (Teriay) بالاترين عيار اورانيوم به ميزان ppm ١٦ منشا اصلي و اوليه اين عنصر در منطقه مي باشد.در ميان ليتوفاسيس هاي رسوبي منطقه شيل هاي تيره در مقطع گورچين باعيارppm ١٤

غني ترين سگ هاي اورانيوم دار حوضه تلخه رود محسوب مي شود .(ساماني ١٣٦٥ ) لازم به ذکر است که محيط هاي رسوبي احيايي وفور مواد آلي در شيل هاي مذکور ،نقش بسيار مهمي در جذب و تثبيت اورانيوم داشته است . همچنين مقدار اورانيوم . فلزات همواره در سنگ آهك ها و ماسه سنگ هاي گورچين و اميدچه و مقايسه آنها با استانداردهاي و مساه سنگ های گورچين و اميدچه ومقايسه آنها با استانداردهاي بين الملي مشخص کننده استمرار فعاليت کاني سازي در نئوژن در تلخه رود تست اين مقايسه روشن مي سازد که کاني سازي اورانيوم درشيل ها با کاني سازي در ليتوفاسيس ماسه سنگي

وکربناته از روند مشابهي برخوردار نمي باشد .

آناليز هاي XRF-XRD روي نمونه هاي تلخه رود در نگاه اول مشخص مي سازد که کاني سازي در منطقه با تنوع زيادي از عناصر فلزي همراه مي باشد. که مهم ترين آن ها عبارتند از :

اورانيوم ،واناديوم ،مس، موليبينيوم ،ترسنيك ،سرب ، توريوم ،آهن ، تيتانيوم ،زيرکونيوم و کبالت رفتار ژئوشيميايي اين عناصر طي انتقال از خاستگاه به ميزبان های رسوبي آنها ، بسيار متفاوت بوده و به همين علت تجمع عناصر مذکور در افق هاي کان سازي يكسان نبوده و عيار آن هم از يكدستي وهمگني برخوردار نمي باشد . در اين قبيل شرايط ، جهت تعيين فراواني و ميزان تمرکز عناصر و شناخت فلزات موجود در هر مجموعه کاني سازي از ديدگاه ( Beus and Grigorian1977 ) استفاده از روش هاي آماري بسيار مفيد مي باشد .